Vrijmetselaar zonder voorschoot

Hij is geen vrijmetselaar, maar wel een held!

Al eerder heb ik over deze man een blog gepost. Het is dan ook een persoon die mij sterk aanspreekt en zeer blijft boeien.

De beroemde Spaanse dichter en toneelschrijver Federico García Lorca staat vooral bekend om zijn literaire werk en zijn betrokkenheid bij de Spaanse culturele en politieke bewegingen van zijn tijd, maar er is inderdaad tot op heden geen enkel historisch bewijs dat hij lid is geweest van de vrijmetselarij.

Een Spaanse vriend, wél een vrijmetselaar, noemt Federico Garcia Lorca met grote genegenheid daarom 'een vrijmetselaar zonder voorschoot’. Ja, Spanjaarden zijn trots op Lorca! Voor velen is hij een held.

Uitzonderlijk talent

Federico García Lorca wordt geboren op 5 juni 1898 in Fuente Vaqueros, een klein dorp in de provincie Granada, Spanje. Hij groeit op in een middenklasse familie; zijn vader is landeigenaar en notaris, zijn moeder een muzieklerares. Deze omgeving stimuleert zijn vroege interesse in kunst en cultuur, 2 elementen die zijn leven en werk diepgaand zullen beïnvloeden.

Van jongs af aan toont Lorca een uitzonderlijk talent voor tekenen en schrijven. Hij verhuist naar Granada om rechten te studeren aan de bekende Universiteit daar, maar zijn ware passie ligt bij literatuur en muziek. Naast zijn rechtenstudie bestudeert Lorca intens de Spaanse folklore en traditionele muziek, wat een grote bron van inspiratie wordt voor zijn latere werk.

Federico Garcia Lorca raakt ook bevriend met andere intellectuelen en kunstenaars van zijn tijd, waaronder componist Manuel de Falla en schilder Salvador Dalí. Met laatstgenoemde heeft hij van 1925 tot 1928 een gepassioneerde vriendschapsrelatie. Voor Lorca is het niet louter vriendschap. En als hij meer verlangt wijst Dalí de gemaakte avances resoluut af.

Zijn poëzie is rijk aan (vrijmetselaars)symboliek, emotie en humor, vaak verweven met thema’s als liefde, dood, verlangen, en sociale onrechtvaardigheid

Veelvuldig

In 1919 verhuist Federico Garcia Lorca naar Madrid, waar hij deel wordt van de invloedrijke Generatie ’27. Dit is een groep avant-garde dichters en artiesten die succesvol de Spaanse kunst en literatuur diepgaand hervormen.

Die periode is overigens ook van grote betekenis voor Lorca’s ontwikkeling als kunstenaar; hij experimenteert met verschillende literaire vormen, waaronder poëzie, toneel en proza. Ook wordt hij in die periode veelvuldig gesignaleerd in het gezelschap vrijdenkers, van vrijmetselaren dus.

Symboliek

Het werk van Federico Garcia Lorca kenmerkt zich door een gevoelsmatig diepe verbinding met Andalusische culturen en tradities. Zijn poëzie is rijk aan (vrijmetselaars)symboliek, emotie en humor, vaak verweven met thema’s als liefde, dood, verlangen, en sociale onrechtvaardigheid.

Een van zijn bekendste poëziebundels is ‘Romancero Gitano - Zigeunerromances’ (1928), een bijzonder schitterend eerbetoon aan de zigeunercultuur in Spanje, maar ook universele thema’s van vrijheid en verdriet behandelt. Het zit vol symboliek en de originele versie, de Spaanse dus, heeft een heel muzikale, zelfs hypnotiserende alliteratie.

Diepgang

Federico Garcia Lorca is ook een getalenteerd toneelschrijver. Zijn drama’s, zoals de indringende trilogie ‘Bodas de Sangre - Parels van Bloed’ (1933), ‘Yerma’ (1934) en ‘La Casa de Bernarda Alba - Het Huis van Bernarda Alba’ (1936), behandelen sociale taboes en menselijke tragedies met een intens emotionele diepgang. Zijn toneelstukken worden overigens nog steeds opgevoerd en beschouwd als meesterwerken van het Spaanse theater. Wereldwijd!

Uitgesproken kritisch

Fedrico Garcia Lorca wordt in die tijd hooglijk gewaardeerd om zijn artistieke talenten, maar is tegelijkertijd ook iemand die zich nadrukkelijk bewust is van de sociale en politieke problemen in Spanje. Hij heeft een duidelijke sympathie voor linkse politieke bewegingen en is uitgesproken kritisch over de onderdrukking en conservatieve instellingen van zijn tijd. Zijn openlijke homoseksualiteit - in het Spanje van de jaren 1920 en 1930 een groot taboe - maakt hem daarbij evenwel nogal kwetsbaar in de steeds meer polariserende samenleving in het nogal conservatieve Spanje van ‘toen’.

Executie

In 1936 breekt de Spaanse Burgeroorlog uit, een conflict tussen republikeinen en nationalisten dat het land diep verdeelt. Federico Garcia Lorca, die in Granada is als de oorlog begint, wordt gevangen genomen door ‘nog altijd onbekende verantwoordelijken’ die - dat is wél duidelijk - aan de nationalistische zijde staan. Die arrestatie en daaropvolgende executie zijn omgeven met tragiek en mysterie, maar het is duidelijk dat zijn politieke overtuigingen, zijn literaire kunst en zijn seksuele geaardheid een rol spelen in zijn dood.

Op 19 augustus 1936 wordt Federico García Lorca geëxecuteerd, een verlies dat de Spaanse literatuur en cultuur diep raakt. Nog altijd. En zonder meer. Op last van wie en waarom hij vermoord is én waar zijn laatste rustplaats is, zijn nog altijd prangende vragen in het huidige Spanje die wachten op een antwoord. Er zijn zelfs verschillende opgravingen geweest, maar tot op heden zonder enig resultaat.

Bron van inspiratie

Federico García Lorca - zo laat Google lezen - ‘wordt vandaag de dag beschouwd als een van Spanje’s grootste dichters en toneelschrijvers. Zijn werk blijft een bron van inspiratie en wordt wereldwijd gelezen, bestudeerd en opgevoerd. Zijn unieke combinatie van symboliek, traditie en moderniteit, zijn muzikaliteit en zijn diepe menselijkheid maken hem absoluut tot een tijdloze figuur in de literatuurgeschiedenis.’

Waarschuwende herinnering

Voor velen die het werk van Federico Garcia Lorca kennen, is het een bevestigende herinnering aan de waarden van Wijsheid, Kracht en Schoonheid. Zijn artistieke moed in tijden van politieke en sociale onderdrukking, raakt iedere lezer telkens weer opnieuw als een waarschuwende herinnering om te verbinden (Wijsheid), te confronteren (Kracht) en te transformeren (Schoonheid). Ondanks het vreselijke drama dat zijn leven voortijdig beëindigt, leeft hij voort in zijn werk dat verhaalt over de meest fundamentele menselijke emoties en ervaringen, zoals ook de vrijmetselarij doet.

Mooiste

Federico García Lorca heeft echt veel prachtige gedichten geschreven. Wat als het 'mooiste wordt ervaren, verschilt natuurlijk per persoon en stemming. Toch is een van zijn bekendste het bijzonder mooie, ontroerende en beschouwde gedicht 'Romance Sonámbulo - Wandelend in slaap' uit de bundel 'Romancero Gitano - Zigeunerromances' (1928). Rijk aan mysterie, symboliek, kleur en muziek, raakt het thema's aan als liefde, verlangen en dood. Navolgend en tot slot, de Nederlandse vertaling van het beroemde gedicht (Dolf Verspoor, Gedichten van Lorca, Uitg. Meulenhoff):

- Groen ik hunker naar je groen.
Groen de wind en groen de blaren.
Het scheepje buiten op zee
en schuil in de bergen het paard.  

Met schaduwval over haar heupen
verdroomt ze op de veranda
met haar zilverkoele ogen,
groen van vlees en groen van haren.

Groen ik hunker naar je groen.
Onder het gitanen maanlicht
staren de dingen haar aan
en zij kan er niet naar staren.  

Groen ik hunker naar je groen.
Grote sneeuwkristallen sterren
schuiven langs de vis van schaduw
die de weg baant voor het dagen.

De vijgeboom schuurt er zijn wind
tussen de snerpende takken
en de berg, schooiende zwerfkat,
priemt uit bijtende agaven.

Maar wie kwam hier? Waarvandaan ook?
En ze blijft op haar veranda
groen van vlees en groen van haren
dromen van de zee, de wrange. -