Om nooit te vergeten…

Met de Zomer St. Jan-viering van mijn Eindhovense loge Licht & Vrijheid, afgelopen vrijdag 19 juni en dus daags voor het GrootOosten (GO) van 2026, heb ik mijn stokje als voorzittend-meester overgedragen.

Het is een daad van continuïteit. Ik heb namelijk alle vertrouwen in mijn opvolger, want getrouw de slogan van de loge is hij ook iemand die bouwt en vertrouwt. Zou hij dat niet zijn, dan had ik hem de Moker des Gezags niet overhandigd.

3 jaar ben ik voorzittend-meester mogen zijn van Licht & Vrijheid, de oudste vrijmetselaarsloge in Eindhoven. Mogen, omdat de broeders bepalen of je dat wordt en bent. Zij ‘maken’ de voorzittend-meester, meestal 'Achtbare' genoemd, en zij zijn het ook die uiteindelijk oordelen of je het goed gedaan hebt, terwijl je zelf heel goed weet dat je het in feite nooit goed kan doen, want alle broeders dienen lukt alleen de Opperbouwmeester…

Die avond van het Zomer St. Jan heb ik 2 keer met natte ogen gestaan. En met een flinke brok emotie in de keel. Ik schaam mij er niet voor.

De eerste keer is tijdens het Zomer St. Jan-rituaal, kort voor het herdenken van de broeders die de werktuigen hebben neergelegd en zijn afgereisd naar het Eeuwig Oosten. Broeder van Talent laat dan uit het Requiem van Verdi het indringende Requiem Aeternam klinken, kristalhelder gezongen door de sopraan Elena Filipova. Het is een van mijn favoriete muziekstukken, dat mij telkens weer helpt en aanmoedigt de weg naar het Licht te blijven volgen; ik heb er eerder een keer een blog over geschreven. Het heelt iedere kras, barst, scheur en breuk in de ziel van mijn diepste-ik. Maar omdat ik echt helemaal vergeten ben dat ikzelf verzocht heb dit muziekstuk te laten horen, word ik daardoor volkomen verrast en raakt het mij onmiddellijk en zeer diep. Tranen en een trillende onderlip…

Tweede keer is tijdens het broedermaal als de sluizen der welsprekendheid geopend zijn. Op een bepaald moment neemt de nieuwe Achtbare het woord. En na wat loftuitingen krijg ik van hem een reverspin. Van een vergeet-mij-nietje. Ik val helemaal stil. Tranen zoeken een uitweg wat zelfs met enkele keren snel slikken niet te stoppen is. Ze biggelen dan ook over mijn wangen…

Het vergeet-mij-nietje, die kleine kwetsbare blauwe bloem, staat voor mij voor herinnering, trouw, verbondenheid en het niet vergeten van mensen die onder moeilijke omstandigheden hebben geleden of nog steeds lijden, of vervolgd zijn of nog steeds vervolgd worden. De Tweede Wereldoorlog is daarvoor en daarvan het anker. De nazi’s verbieden dan alle vrijmetselaarsloges, nemen hun bezittingen in beslag en veel vrijmetselaren worden vervolgd. Volgens veel verhalen dragen sommige vrijmetselaren in die afgrijselijke periode het bescheiden vergeet-mij-nietje als een discreet herkenningsteken, waarmee zij hun onderlinge verbondenheid kunnen tonen zonder openlijk hun lidmaatschap kenbaar te maken.

In 1948 wordt het vergeet-mij-nietje officieel gebruikt tijdens de eerste bijeenkomst van de Duitse vrijmetselarij na de oorlog. Sindsdien is het wereldwijd niet alleen een symbool van herinnering aan de vervolging van vrijmetselaren maar eerder en meer nog aan het belang van vrijheid van denken, geweten en vereniging.

Wie mij kent weet het… Zoals mijn hond aanslaat bij onraad en naderende dreiging, zo sla ik aan bij autocratisch denken en doen van bestuurders en bij het schofferen, marginaliseren, uit- en buitensluiten van personen, zowel profanen als broeders. Het krijgen van die reverspin van de Achtbare van mijn loge zie ik dan ook als een oproep om waakzaam te blijven voor vrijheid, rechtvaardigheid en een inclusieve broederschap.

Wie daar geen traan om laat, heeft het volgens mij niet begrepen! En wie het vergeet ook niet...

PS: Tijdens het GrootOosten, afgelopen zaterdag 20 juni, verrast een dierbare Amsterdamse broeder mij ook met een reverspin. Ditmaal een met een rode driehoek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het een van de 'merktekens' in de Duitse concentratiekampen voor politieke gevangenen, voornamelijk communisten en socialisten. En het is ook het merkteken dat vrijmetselaren moeten dragen. Na de oorlog nemen de Europese anti-fascisten de rode driehoek op als symbool in de strijd tegen extreemrechts. Ook die pin spreekt mijn gemoed duidelijk aan. Om dezelfde reden eigenlijk als het vergeet-mij-nietje...