In welk Nederlands of Belgisch logegebouw weet ik niet meer, maar bij binnenkomst staat de bezoeker meteen in een groot trappenhuis. En daarin leidt een trap met 7 treden naar boven, naar een ontvangstkamer met receptie.
EINDHOVEN - De verticale delen van die treden in het grote trappenhuis laten elk 1 woord lezen. Vanaf de onderste naar de bovenste trede staat er: Grammatica, Retorica, Logica, Aritmetica, Geometrie, Harmonie en Astronomie.
Deze 7 woorden vormen samen wat wel de 7 liberale kunsten wordt genoemd, een klassiek onderwijsconcept uit de middeleeuwen, bedoeld om een 'liber - vrij man' op te leiden tot een wijs en kritisch denkend lid van de samenleving. Ze worden traditioneel verdeeld in 2 groepen, te weten het Trivium en het Quadrivium.
Met het Trivium worden de 3 wegen van taal, spreken en denken bedoeld. Die 3 wegen zijn:
1.1. Grammatica, de studie van taal, spelling en structuur. Grammatica leert lezen en schrijven, en vormt de basis voor communicatie.
2.2. Retorica, de studie van het spreken en overtuigen. Retorica gaat over hoe gedachten op een effectieve, overtuigende en esthetische manier uit te drukken.
3.3. Logica, de studie van logisch redeneren en argumenteren. Logica leert kritisch nadenken, onderscheid te maken tussen geldige en ongeldige argumenten en het opbouwen van samenhangende redeneringen.
Met het Quadrivium worden de 4 wegen van wetenschap bedoeld. Die 4 wegen zijn:
4.1. Aritmetica, de studie van getallen en rekenen. Aritmetica richt zich op abstracte getaltheorie en basisrekenvaardigheden.
5.2. Geometrie, de studie van vormen, ruimte en afmetingen. Geometrie onderzoekt posities, lijnen, oppervlakten en volumes.
6.3. Harmonie, de studie van verhoudingen, ritme en klank. Harmonie overigens niet alleen als kunst, maar ook als wetenschap van harmonische verhoudingen.
7.4. Astronomie, de studie van hemellichamen en het heelal. Astronomie richt zich op het begrijpen van de bewegingen van planeten, sterren en andere hemellichamen.
De wortels van de 7 liberale kunsten aarden in de tijd van de oude Grieken en Romeinen, maar komen pas echt tot bloei in de middeleeuwen. Griekse filosofen als Plato en Aristoteles en Romeinse filosofen als Cicero en Quintilianus benadrukken al vroeg de fundamentele waarde van taal, logica en wiskunde als onderdeel van een goede opvoeding.
In de vroege middeleeuwen is de kerk de belangrijkste instelling van onderwijs. Deze introduceert de 7 liberale kunsten als een officiële leerweg en deelt ze in 2 groepen in, te weten het Trivium en het Quadrivium. Het Trivium wordt daarbij gezien als de basis voor kennis en wijsheid en het Quadrivium zorgt voor wetenschappelijke en filosofische verdieping. Beide staan symbool voor het ideale onderwijs dat een vrij man moet volgen om deel te kunnen nemen aan het maatschappelijk leven. Gezamenlijk zorgen de 7 liberale kunsten voor een brede kennis en kritisch denken. Nog altijd!
Ook de vrijmetselarij kent de 7 liberale kunsten. Naast een symbolische en didactische betekenis, vormen ze een belangrijk onderdeel van de esoterische en morele groei tot meester-vrijmetselaar. De symbolische en didactische betekenis moeten dan vooral gezocht worden door de 3 wegen van taal en denken te volgen, het Trivium. De esoterische en morele groei zijn te vinden door de 4 wegen van wetenschap te volgen, het Quadrivium. Alle 7 liberale kunsten helpen de vrijmetselaar zichzelf te verbeteren, zowel rationeel als emotioneel. Ze staan als het ware symbool voor de universele kennis en wijsheid die hij of zij nastreeft.
Anders gezegd, in de vrijmetselarij worden de 7 liberale kunsten gezien als de 7 pijlers van kennis en wijsheid. Sterker nog, ze zijn de 7 sleutels tot de wijsheid en kennis die een vrijmetselaar zich eigen moet maken. Want:
1. grammatica leidt tot correct taalgebruik en dus tot duidelijke communicatie, zowel binnen als buiten de broederschap;
2. retorica ontwikkelt het vermogen om overtuigend en respectvol te spreken en te onderwijzen;
3. logica zet aan tot kritisch (na-)denken en het onderscheiden van waarheid en illusie;
4./5. aritmetica en geometrie refereren aan precisie, orde en maat, de belangrijkste waarden in de symboliek van de bouw aan de tempel, waaraan vrijmetselaren geacht worden te werken;
6. harmonie brengt balans in het individuele leven, alsook binnen de broederschap;
7. astronomie leert het zien van grotere verbanden, kosmische ordening en ieders plaats in het universum.
Tot slot nog even dit. Pas als ik in de ontvangstkamer met receptie sta, besef ik de symboliek van dat grote trappenhuis in het Nederlandse of Belgische logegebouw... Door over de traptreden te lopen erkent de vrijmetselaar de 7 liberale deugden als fundament van zijn/haar vrijmetselaarschap. Door tegelijkertijd erdoor ook boven aan te komen, toont en bevestigt hij/zij de waardevolle groei in kennis en wijsheid die door de 7 liberale kunsten mogelijk is.
Ook niet onbelangrijk in deze, hoeveel treden telt de opgang naar de tempel op het tableau? En waarheen leidt die opgang?
Reactie plaatsen
Reacties