'Schijn- en blijkbaarheid zijn nog altijd niet de waarheid.'
Wéér zo’n appetijtelijke zin om even je tanden in te zetten, tenmiste als je ze nog hebt. Deze komt ditmaal uit een Zweedse documentaire over onopgeloste moordzaken. De titel? Iets met gesmoord brood…
Schijn- en blijkbaarheid lijken vaak overtuigend, maar ze zijn niet hetzelfde als de waarheid. Beide kunnen nogal misleidend zijn, juist als het om de waarheid gaat.
Neem bijvoorbeeld de sociale media, waarvan het gebruik steeds nadrukkelijker de maatschappij bepaalt. Iemand kan een perfect leven tonen, bijvoorbeeld op een Facebookpagina met tal van mooie foto’s. Dat is de schijn. Voor de bezoeker van die pagina - de buitenwereld, zeg maar - lijkt alsof alles wat hij ziet ook klopt. Dat is de blijkbaarheid. Maar áchter die pagina kan een heel andere werkelijkheid schuil gaan, een met onzekerheden en/of problemen die niet worden getoond. Dus… Wat zichtbaar is, is niet automatisch waar.
U en ik, we hebben allemaal wel eens de neiging snel conclusies te trekken op basis van wat we zien. Dat is begrijpelijk, maar heeft wel een risico. We vullen ontbrekende informatie namelijk zelf in en gaan er vervolgens van uit dat wat dan logisch lijkt, ook klopt. Hierdoor kunnen we een verkeerd oordeel vormen over mensen en/of situaties.
Een voorbeeld? De Stichting Ideële Reclame (SIRE) heeft eens een spot gemaakt die begint met het beeld van een jongen die ineens hard begint te rennen. Daarop volgt het beeld van een oude man die over de stoep wandelt. Door beide beelden enkele keren steeds sneller achtereen te herhalen, ontstaat de gedachte dat de jongen op de man afrent om hem aan te vallen. Op het moment dat je denkt dat ze tegen elkaar opbotsen, wordt het beeld breder getrokken en zie je de jongen op de man afrennen omdat er vanuit de lucht iets op die man dreigt te vallen. Hij valt dus niet aan, maar wil juist voorkomen dat er iets ergs gebeurt.
Waarheid vraagt om meer dan alleen kijken. Het vraagt om kritisch denken en doorvragen bij twijfel. Wat zijn de feiten? Welke informatie ontbreekt? Zijn andere verklaringen mogelijk? Door 'ophelderende' vragen te stellen, komen we dichter bij wat waar is.
Beelden en informatie worden tegenwoordig razendsnel gedeeld. Schijn- en blijkbaarheid zijn daarbij niet altijd de waarheid… Verder kijken dan wat zichtbaar is, is dus noodzakelijk. Alleen al om wat waar is écht te (kunnen) zien. En te (kunnen) begrijpen. Zeker nu terwijl de wereld in brand schijnt of blijkt te staan... Of echt al staat?
Reactie plaatsen
Reacties